विद्यालयमा खेलकुद तथा बाह्य पूर्वाधारको महत्त्व र आवश्यकता
2 Views
विद्यालय बालबालिकाहरूको मानसिक मात्र नभई शारीरिक र सामाजिक विकास गर्ने थलो पनि हो। शिक्षालाई केवल किताब र कक्षाकोठाभित्र मात्र सीमित राख्दा बालबालिकाको सर्वाङ्गीण विकास हुन सक्दैन। नेपालका सरकारी विद्यालयहरूको वर्तमान अवस्थालाई हेर्ने हो भने शैक्षिक गुणस्तरसँगै खेलकुद र बाह्य पूर्वाधार (मैदान, खेलकुद सामग्री, बगैँचा आदि) को अभाव एउटा ठूलो चुनौतीको रूपमा देखा परेको छ।
१. शारीरिक र मानसिक विकासका लागि खेलकुदवैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि खेलकुदमा सक्रिय बालबालिकाहरूको मस्तिष्क बढी क्रियाशील हुन्छ। खेलकुदले:तनाव कम गर्छ: दैनिक पढाइको बोझबाट बालबालिकालाई मुक्त गराई मानसिक पुनर्ताजगी दिन्छ।शारीरिक तन्दुरुस्ती: मोटोपन, अल्छीपन हटाउन र प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ।अनुशासन र टिमवर्क: समूहमा खेलिने खेलले नेतृत्व क्षमता, सहकार्य र हार-जितलाई सहज रूपमा लिने बानीको विकास गराउँछ।
२. सरकारी विद्यालयमा बाह्य पूर्वाधारको वर्तमान अवस्थानिजी विद्यालयहरूको तुलनामा धेरैजसो सरकारी विद्यालयहरूसँग पर्याप्त जमिन त हुन्छ, तर त्यसको सही व्यवस्थापन र पूर्वाधार निर्माण हुन सकेको छैन।खेल मैदानको अभाव: सहरका सरकारी विद्यालयहरू साँघुरा छन् भने ग्रामीण क्षेत्रमा जमिन भए पनि भिरालो वा उबडखाबड भएका कारण खेलमैदान उपयुक्त छैनन्।सामग्रीको अभाव: फुटबल, भलिबल नेट, बास्केटबल कोर्ट जस्ता आधारभूत खेल सामग्री र संरचनाको ठूलो कमी छ।सुरक्षा र घेराबारको कमी: धेरै विद्यालयहरूमा खेल मैदान सुरक्षित नहुँदा विद्यार्थीहरू घाइते हुने जोखिम रहन्छ।
३. खेलकुद र पूर्वाधार सुधारका फाइदाहरूयदि सरकारी विद्यालयहरूमा खेलकुद र बाह्य पूर्वाधारको राम्रो विकास गर्ने हो भने यसले बहुआयामिक फाइदा पुर्याउँछ:क्षेत्रसकारात्मक प्रभावविद्यार्थी आकर्षणखेलकुद र अतिरिक्त क्रियाकलाप राम्रो भएका विद्यालयमा विद्यार्थीको उपस्थिति र भर्ना दर बढ्छ।प्रतिभा पहिचानगाउँ-गाउँका सरकारी विद्यालयबाटै भोलि देशको नाम राख्ने राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीहरू उत्पादन हुन सक्छन्।रचनात्मकताखाली समयमा मोबाइल वा कुलतमा लाग्नुको सट्टा विद्यार्थीहरू खेलकुदमा व्यस्त हुन्छन्।
४. अबको बाटो र समाधानका उपायहरूसरकारी विद्यालयको बाह्य पूर्वाधार सुधार्नका लागि स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारले विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ:बजेटको व्यवस्था: शिक्षा बजेटको निश्चित हिस्सा विद्यालयको खेलकुद पूर्वाधार (मैदान सम्याउने, घेराबार गर्ने र खेल सामग्री खरिद गर्ने) का लागि छुट्याइनुपर्छ।'एक विद्यालय, एक खेल शिक्षक': खेलकुदलाई व्यवस्थित बनाउन हरेक विद्यालयमा कम्तीमा एकजना शारीरिक शिक्षा वा खेलकुद शिक्षकको दरबन्दी हुनुपर्छ।स्थानीय तहको सक्रियता: स्थानीय सरकार (गाउँपालिका/नगरपालिका) ले विद्यालयहरूबीच खेलकुद प्रतियोगिताहरू आयोजना गरी पूर्वाधार विकासमा प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।समुदाय र निजी क्षेत्रको साझेदारी (PPP Model): स्थानीय क्लबहरू वा निजी संस्थाहरूसँग सहकार्य गरेर विद्यालयको मैदानलाई बहुउपयोगी बनाउन सकिन्छ।
निष्कर्ष:
शिक्षा र खेलकुद एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्। सरकारी विद्यालयमा अध्ययन गर्ने विपन्न तथा मध्यम वर्गका बालबालिकाहरूमा पनि प्रचुर प्रतिभा हुन्छ, मात्र उनीहरूलाई उपयुक्त अवसर र पूर्वाधारको खाँचो छ। तसर्थ, "स्वस्थ शरीरमा स्वस्थ मस्तिष्कको निवास हुन्छ" भन्ने उखानलाई आत्मसात् गर्दै सरकारी विद्यालयहरूमा खेलकुद र बाह्य पूर्वाधारको विकासमा तुरुन्तै कदम चाल्नु आजको आवश्यकता हो।
सम्बन्धित कागजात
विद्यालयमा खेलकुद तथा बाह्य पूर्वाधारको महत्त्व र आवश्यकता
